tekst: Piotr Żabicki

Nasza planeta chowa się w słonecznym cieniu znacznie częściej, niż moglibyśmy przypuszczać! Globalnie zaćmienia wcale nie należą do rzadkości. Niezależnie od tego, czy mówimy o zaćmieniach częściowych, całkowitych, czy obrączkowych - w których oddalony od nas Księżyc zostawia dookoła siebie jasną obwódkę - dochodzi do nich od 2 do nawet 5 razy w roku. Zaćmień całkowitych Ziemia doświadcza średnio raz na 18 miesięcy, co daje około dwóch takich pokazów na trzy lata.

Zwykle jednak pas całkowitej ciemności, w którym nasza gwiazda znika w stu procentach, ma zaledwie 100 - 200 kilometrów szerokości. Na dodatek – jako, że Ziemia w 3/4 jest planetą oceanów oraz bezkresnych, niemal bezludnych lądów (Syberia, Antarktyda, Sahara) okazji do obserwacji tego fenomenu nie ma za wiele. Obliczono, że jeśli ktoś dostałby szansę, aby poczekać w jednym, konkretnym miejscu na świecie, całkowite przysłonięcie spotkałoby go tam średnio raz na ok. 400 lat!

Dlatego lata 2026-2028 zapowiadają się w astronomii naziemnej przełomowo. Pierwszy akcent tej zaćmieniowej złotej ery nastąpił 17 lutego 2026 roku. Pas zaćmienia przesunął się przez niedostępne rejony Oceanu Indyjskiego i mroźną Antarktydę. Wydarzenie podglądały głównie specjalistyczne ekspedycje polarne. Drugim aktem jest 12 sierpnia 2026 roku, gdy całkowity cień przeskoczy m.in. przez Islandię i Hiszpanię, a zaćmienie częściowe będzie widoczne także w Polsce. W latach 2027-2028 Ziemie czekają kolejne zabawy w chowanego z udziałem Słońca i Księzyca.

 Co w tym czasie zobaczy Kraków? Południowo-wschodnia Polska leży najdalej od pasa całkowitego zaćmienia :(, więc tarcza zniknie u nas w mniejszym stopniu niż w Gdańsku czy Szczecinie. Całe widowisko rozegra się nisko nad horyzontem, tuż przed momentem, gdy Słońce schowa się na noc.

Wyliczenia NASA i serwisu Time and Date pokazują następujący scenariusz:

• 19:18 - Start! Księżyc wbija się w tarczę od prawej strony. Słońce wisi na wysokości około 6° nad horyzontem. Zmiana jasności nieba jest jeszcze niemal niezauważalna dla ludzkiego oka.

• 19:56 - Szczyt emocji! Największy cień. Słońce znajduje się niespełna 1° nad linią horyzontu!

• 20:04 - Zachód Słońca. Gwiazda znika z oczu, będąc mocno nadgryziona. Księżyc całkowicie zejdzie z tarczy dopiero prawie godzinę po tym, jak Słońce schowa się z widoku.

Ostatecznie zakrycie sięgnie 64,3%. Słońce przybierze kształt grubego rogalika. Ponieważ odsłonięta pozostanie niemal 1/3 powierzchni, ten świecący pasek będzie wyglądał naprawdę masywnie!

Jeżeli w trakcie obserwacji utkniesz między blokami na osiedlu nie zobaczysz za wiele. Przy maksimum zaćmienia tuż nad ziemią budynki i drzewa natychmiast zasłonią widok. Najlepiej znaleźć miejsce wysoko i szukać czystej przestrzeni na zachód-północny-zachód (azymut około 290°).

Ponieważ światło przedrze się przez grubą warstwę atmosfery w czasie zachodu, zyska głęboką, czerwonozłotą barwę, a w trakcie zaćmienia niebo przybierze chłodny, specyficzny odcień.

Zapamiętaj jednak najważniejszą zasadę: bezpośrednie patrzenie na Słońce bez specjalistycznych okularów z filtrem ISO 12312-2 grozi trwałym uszkodzeniem wzroku! Musisz mieć je na oczach przez cały czas trwania zjawiska, nawet przy tak niskim położeniu naszej gwiazdy. Powodzenia!