Podróż to jedna z najstarszych opowieści. Czasem prowadzi przez morze, pustynię, las albo miasto. Czasem przez kolor, pamięć, strach, przedmiot, mit lub obraz. Wystawa „Tam i z powrotem. Podróże z wyobraźnią” pokazuje ilustrację książkową jako niezwykły pomost między dziecięcą wyobraźnią a dorosłym rozumieniem świata.

W Małopolskim Centrum Nauki Cogiteon prezentujemy ilustracje nagrodzone i wyróżnione podczas Biennale Ilustracji Bratysława 2025 - jednego z najważniejszych międzynarodowych wydarzeń poświęconych ilustracji książkowej dla dzieci i młodzieży. To spotkanie z obrazami, które nie tylko towarzyszą opowieściom, ale same stają się osobnym językiem: prowadzą wzrok, uruchamiają emocje, pomagają oswoić lęk, zobaczyć niewidzialne i zrozumieć to, czego nie da się powiedzieć jednym zdaniem.

Wystawa została ułożona wokół motywu podróży. Nie traktujemy jej jednak wyłącznie jako przemieszczania się z miejsca na miejsce. Podróż jest tu sposobem poznawania świata. Bohaterowie wyruszają w drogę, trafiają do nieznanych miejsc, spotykają pomocników i przeciwników, gubią przedmioty, odnajdują ślady, przekraczają granice, uczą się przyrody, koloru, skali, pamięci i odpowiedzialności. Wracają - ale nigdy tacy sami.

Na wystawie zobaczymy między innymi ilustracje do „Podróży Guliwera” autorstwa Petera Uchnára, w których zmiana skali staje się lekcją perspektywy; prace Dale’a Blankenaar do książki „Cuda”, gdzie wyprawa z kosmosu prowadzi z powrotem na Ziemię; poetycką opowieść Anny Cunhy „Może Ci się uda” o nasionie, z którego odradza się ekosystem; subtelne „Kolekcje” Fanny Dreyer, pokazujące, że muszla, kamień czy ślad na śniegu mogą przechowywać pamięć; oraz baśniową „Córkę Daala” Noushin Sadeghian, nagrodzoną Grand Prix BIB 2025, w której krzywda, głos i przemiana układają się w opowieść o powrocie prawdy.

W duchu Art & Science wystawa zaprasza do patrzenia na ilustrację jak na laboratorium wyobraźni. Obraz pozwala zapytać: jak działa kolor? Dlaczego zmiana skali zmienia nasze myślenie? Co sprawia, że przedmiot staje się pamiątką? Jak mózg rozpoznaje znaki, kształty i ślady? Jak sztuka pomaga mówić o przyrodzie, relacjach, pamięci, strachu, odpowiedzialności i wspólnocie?

W podróż z ilustratorami możemy wyruszyć wraz z bohaterką, krótkiego audiobooka, który możemy pobrać skanując niniejszy kod QR.

„Tam i z powrotem” to wystawa dla dzieci, rodzin, młodzieży i dorosłych. Najmłodszych prowadzi przez przygodę, kolor i postacie. Dorosłym przypomina, że wyobraźnia nie jest ucieczką od świata, ale sposobem jego głębszego rozumienia. Wspólnie możemy sprawdzić, dokąd prowadzi obraz - i co z tej podróży wraca razem z nami.

Wystawa to także prezentacja laureatów Biennale Ilustracji Bratysława. Idea organizowania konkursowej wystawy oryginalnych ilustracji do książek dla dzieci i młodzieży zrodziła się w gronie pomysłodawców tej idei na początku lat 60. XX wieku. W 1967 roku odbyło się pierwsze Biennale Ilustracji Bratysława (BIB). Wśród założycieli byli między innymi Ľudovít Fulla, artyści Miroslav Cipár i Albín Brunovský oraz inni entuzjaści ilustracji dziecięcej.

BIB to jedno z trzech najstarszych międzynarodowych wydarzeń związanych z ilustracją dla dzieci i młodzieży. Historia BIB to 30 wystaw pokonkursowych, ponad 9 tys. ilustratorów ze 110 krajów, niemal 73 tys. oryginalnych ilustracji i ponad 10 tys. książek.

Międzynarodowa wystawa ilustracji do książek dziecięcych Biennale Ilustracji Bratysława jest najważniejszym wydarzeniem organizowanym przez BIBIANĘ - Międzynarodowy Dom Sztuki dla Dzieci. Wydarzenie odbywa się pod auspicjami International Board on Books for Young People (IBBY) i jest wspierane przez Ministerstwo Kultury Republiki Słowackiej. BIB odbywa się co dwa lata jesienią w Bratysławie, stolicy Słowacji. Ilustracje są oceniane przez międzynarodowe jury złożone z teoretyków i historyków sztuki, ilustratorów oraz wydawców. Jury ma od sześciu do dwunastu członków z różnych krajów i kontynentów. Przyznaje jedenaście prestiżowych nagród: Grand Prix BIB, pięć Złotych Jabłek BIB oraz pięć Plakiet BIB. Jury może również przyznać Wyróżnienie Honorowe wydawcy za wybitne osiągnięcia.

BIB to nie tylko konkursowa prezentacja oryginalnych ilustracji w Bratysławie. To również ilustracja najbardziej uniwersalnego motywu literackiego - odysei w poszukiwaniu siebie.

Autor tekstu: Miłosz Horodyski, kurator wystawy